Bekalken van grasland en bouwland: waarom een goede pH onmisbaar is

Bekalken van grasland en bouwland is een belangrijke maatregel om de bodem-pH op peil te houden. Een juiste pH is één van de basisvoorwaarden voor een gezonde, vruchtbare en productieve bodem. Toch krijgt kalkbemesting in de praktijk niet altijd de aandacht die het verdient. Een te lage pH remt de opname van voedingsstoffen, beperkt de activiteit van het bodemleven en kan de bodemstructuur negatief beïnvloeden. Bekalken is daarom geen losse correctiemaatregel, maar een structurele basismaatregel binnen goed bodembeheer.

Waarom is bekalken nodig?

Bodems verzuren van nature. Plantenwortels scheiden zuren uit, organische stof wordt afgebroken en ook neerslag en bepaalde meststoffen dragen bij aan verzuring. Vooral op zandgronden en kalkarme gronden kan de bodem-pH daardoor geleidelijk dalen. Ook intensief gebruik van percelen, hoge opbrengsten en het afvoeren van gewasresten verminderen de kalkvoorraad in de bodem. Zonder onderhouds- of reparatiebekalking ontstaat een bodem waarin nutriënten minder goed beschikbaar zijn en waarin wortelgroei en bodemleven achterblijven.

Bekalken verbetert de opname van voedingsstoffen

De bodem-pH bepaalt in sterke mate hoeveel voedingsstoffen daadwerkelijk door het gewas kunnen worden opgenomen. Bij een te lage pH (lager dan 5 – 5,5) worden onder andere stikstof, fosfaat, kali, magnesium, zwavel en calcium minder goed benut.

Fosfaat kan bijvoorbeeld sterker worden vastgelegd door ijzer en aluminium, waardoor er wel fosfaat in de bodem aanwezig kan zijn, maar het gewas er niet voldoende bij kan. Een juiste pH zorgt ervoor dat bemesting beter tot waarde komt en dat het beschikbare nutriëntenaanbod beter aansluit bij de behoefte van het gewas (zie het indicatieve schema hiernaast).

Een juiste pH is de basis van goed bemesten

Een juiste pH, passend bij bodemgebruik en bouwplan, is van essentieel belang. Of meststoffen nu goedkoop of (zoals nu) duur zijn, in beide gevallen is een juiste pH de basis van een goed bemestingsplan. Stelregel is dat bij hetzelfde bemestingsniveau, maar bij een pH die een punt te laag is (dus bijvoorbeeld 5,0 in plaats van 6,0) de opbrengst 10-15% lager is.

Een goede pH zorgt naast een betere opname van voedingsstoffen ook voor:

• Stimulering van het bodemleven
• Opbouw en stabiliteit van bodemstructuur
• Betere mineralisatie

Stimulering van het bodemleven

Een juiste pH zorgt voor een betere verhouding tussen schimmels en bacteriën. Bij een te lage pH neemt de activiteit van het bodemleven af. Een neutrale / licht basische omgeving is gunstig voor regenwormen en duizendpoten die bijdragen aan (vorming) bodemstructuur. Ook zorgt een goede pH (>5) dat omzetting van ammonium naar nitraat vlot verloopt.

Opbouw en stabiliteit van bodemstructuur

Voldoende calcium aan het klei-humus-complex (CEC) zorgt voor een betere verkruimelbaarheid / bewerkbaarheid van de bodem. Bij een te lage pH is een deel van de bindingscapaciteit van de bodem ingenomen door H+-ionen waardoor er minder bindingscapaciteit ‘overblijft’ voor andere nutriënten. Bekijk uw grondmonster-analyse, minimaal 80-90% van de CEC moet bezet zijn met calcium. Ook een hoger percentage organische stof geeft een hogere bindingscapaciteit.

Betere mineralisatie

Door een actiever bodemleven verloopt de mineralisatie (= beschikbaar komen van voedingsstoffen door afbraak van organische stof) makkelijker en beter. Dit verbetert de nutriënten-voorziening van het gewas. De voedingsstoffen die in de bodem vastliggen komen zo ook daadwerkelijk ten goede aan de gewasgroei.

Bekalken van grasland en bouwland vraagt om maatwerk

De optimale pH verschilt per grondsoort, perceel en teelt. Grasland kan doorgaans met een iets lagere pH goed functioneren dan veel akkerbouwgewassen. Een optimale pH voor grasland ligt rond de 5,5. Bij gras-klaver is juist extra aandacht nodig, omdat klaver gevoeliger is voor een lage pH. Klaver en vlinderbloemigen in algemene zin vragen een pH van zeker 6,0, omdat dan de wortelknobbeltjes die de stikstof uit de lucht kunnen binden dan beter functioneren.

In de akkerbouw hangt de gewenste pH sterk samen met het bouwplan: gewassen zoals suikerbieten vragen vaak een hogere pH dan bijvoorbeeld aardappelen en is daarom vaak een compromis.

Bodemanalyse als basis voor het bekalkingsadvies

Een goed bekalkingsadvies begint met een actuele bodemanalyse. De pH, het organische-stofgehalte, de grondsoort en de voorraad calcium en magnesium bepalen samen hoeveel kalk nodig is en welk type kalkmeststof het meest geschikt is. Op percelen met een magnesiumtekort kan een magnesiumhoudende kalk passend zijn. Dat is de goedkoopste manier om magnesium te bemesten. Is magnesium al ruim aanwezig, dan ligt een kalkmeststof met minder (of zonder) magnesium meer voor de hand.

Wanneer en hoe bekalken?

• Laat regelmatig grondonderzoek uitvoeren en gebruik de pH niet als los getal, maar beoordeel deze samen met grondsoort, organische stof en bouwplan.
• Plan bekalking tijdig, bij voorkeur op een moment waarop de bodem voldoende draagkracht heeft. Een vroege mais- of aardappeloogst bijvoorbeeld geeft hier dus meer tijd voor.
• Indien meer dan 3,5 – 4 ton per hectare aan kalk nodig is om de juiste pH te bereiken, spreid dan de reparatiebekalking over meerdere seizoenen.
• Stem de keuze van de kalkmeststof af op de behoefte aan calcium, magnesium en werkingssnelheid.
• Houd rekening met verzurende werking van bemesting en met de kalkonttrekking door gewasproductie.

Conclusie

Bekalken is een investering in bodemvruchtbaarheid. Door de pH op orde te houden, worden voedingsstoffen beter beschikbaar, verbetert de bodemstructuur en krijgt het bodemleven meer ruimte om zijn werk te doen. Daarmee vormt bekalken de basis onder een efficiënte bemesting, een hogere gewasopbrengst en een duurzamer gebruik van gras- en bouwland.